Ders Kitabı Cevapları - Çalışma Kitabı Cevapları

5. 6. 7. 8. Sınıf, Ders Kitabı Cevapları, Çalışma Kitabı Cevapları, Türkçe, Matematik, Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, İngilizce, İnkılap Tarihi, Özgün, Cem Veb Ofset, Evren, Gizem, Dikey, Yakınçağ, Öğün, Doku, Ada, Lider, Tutku, Meram, Sevgi, Yıldırım, Tuna Matbaa, Yayınları, Sayfa

TOTEM YAPMAK TABİRİ ÜZERİNE

“TOTEM YAPMAK” TABİRİ ÜZERİNE


Bu çalışmada, ilkel dinlerde ve eski inanış sistemlerindeki totem kavramı ile aynı adı taşıyan ve son zamanlarda, özellikle genç kuşak arasında ortaya çıkmış olan bir inanış ve bunun pratiği ele alınacaktır. Totem yapmak tabirleriyle zikrolunan bu inanış ve pratiğin literatürdeki totemle olan isim benzerliğine dikkat çekilecek, bu kavramla ilişkili olup olmadığı tartışılacak ve kökenine dair birtakım iddialar ortaya atılacaktır. Ayrıca, Karadeniz Teknik Üniversitesi’nde öğrenimlerine devam etmekte olan öğrencilerden elde edilen bilgiler ve anlatılara yer verilecek ve bu anlatılar ışığında totemler, çeşitli özellikleri itibariyle de tasnif edilecektir. Bu sınıflandırma neticesinde ortaya çıkan yeni durumlar ve bu alt başlıkların birbirleriyle olan benzerlik ve farklılıkları da ortaya konulacaktır. Bazı özellikleri bağlamında büyü, halk inanışı ve uğur gibi inanca dayalı diğer kavramlarla da ilişkisi incelenecek olan totemin bunlarla arasındaki benzerlik ve farklılıkları da tartışılacaktır. Ayrıca, geçireceği evreler neticesinde yıllar sonra nasıl bir durumda kendini göstereceği yordanacak olan totemin bu bağlamda, hangi bilim dalı çerçevesinde incelenmesi gerektiği, tespit edilen özellikleri ve bazı sebepler de kanıt gösterilerek saptanmaya çalışılacaktır

Aşk Tutulması, 2008 yılında gösterime giren, Türkiye yapımı bir romantik komedi filmidir. Başrollerini Tolgahan Sayışman ile Fahriye Evcen’in oynadığı ve yönetmenliğini Murat Şeker’in yaptığı film, Fenerbahçe sevdalısı bir delikanlı ile işinde başarılı genç bir bayanın çeşitli tesadüfî hadiseler neticesinde birbirlerine duydukları aşklarını işlemektedir. Filmi izleyenlerin, şüphesiz, dikkatlerinden kaçmayan ve bizim de araştırmamıza konu olan kısımları totem yapmak tabiriyle ilgilidir. Zira film boyunca delikanlı, taraftarı olduğu Fenerbahçe’nin maçlarını kazanabilmesi için çevresindekilerce batıl, saçma olarak nitelendirilen birtakım davranışlarda bulunmakta ve bu davranışlarını totem adıyla tanımlamaktadır. Örneğin; maçı izlemek yerine sinemaya gitmesi, manav bir arkadaşının maç günü domates satmaması ve maçı izlerken sevgilisinin lavaboya gitmesini engellemesi gibi davranışları, delikanlının totem olarak isimlendirdiği davranışlardan bazılarıdır. Kuzey Amerika’da yaşayan Algonkin kavminin dilindeki totam sözcüğünden türetilen totem, yine aynı dilde bir kimsenin koruyucu ruhu anlamında kullanılmaktadır. Literatürde ise totem, bir kabilenin; bir hayvan, bir bitki ya da herhangi bir nesneyi kutsal kabul edip ona sembolmüş gibi bağlanması ve ondan türediğine inanması olarak bilinmektedir (Tanyu, 1983: 158). Tanımdan da anlaşılacağı gibi ilkel toplumlar, kendisinden türediklerini sandıkları bazı canlı- cansız varlıklara kutsiyet atfetmişler ve bu varlığın kendilerini koruyacağına inanmışlardır. Hatta totem kabul ettikleri bu varlığın kutsallığını arttırmak ve diğer toplum üyelerince saygı görmesini sağlamak için de birtakım kurallar geliştirmişlerdir. Örneğin; grup üyelerinin totemin sembolünü taşıması, aynı totem etrafında toplanan üyelerin birbirleriyle evlenme yasağı ve toteme zarar verilmemesi gibi inanışlar ve kaideler bahsettiğimiz bu durumla ilgilidir (Örnek, 1988: 38). Yukarıda tanıttığımız filmdeki totem ile literatürdeki totemin farklı anlamlarda kullanıldığı açıkça görülmektedir. Birbirinden çok farklı bu iki unsurun aynı kelimeyle tanımlanmasının altındaki nedenin bilinememesi, kuşkusuz, bu konu üzerinde yeterince araştırma yapılmamasından kaynaklanmaktadır. Yeri gelmişken şunu da söylemeliyiz ki görüştüğümüz kaynak kişilerin totemden anladıkları, yalnızca, aşağıda tanımlayacağımız ve özelliklerinden bahsedeceğimiz totemdir. Yani, literatürdeki ve bilim adamlarının üzerinde çalışmalar yaptığı totem ile ilgili bu kaynak kişilerin herhangi bir bilgisi bulunmamaktadır. Çalışmamızın ileriki bölümlerinde tarif edeceğimiz totem yapma inancının menşeine dair elimizde kesin bir bilgi yoktur. Ancak bu inanışın gençler arasında ve kitle iletişim araçlarının kültürleri birleştirmeye başladığı bu dönemde ortaya çıkması, totem inancının yabancı kültürlerde doğup bu iletişim araçlarıyla Türk  kültüründe yayıldığı ihtimalini doğurmaktadır. Ayrıca totemin uluslar arası bir spor dalı olan futbol maçlarında daha çok yapıldığı gerçeği de bu iddiayı destekler niteliktedir. Her ne kadar biz, totemin yabancı kültürlerde doğup Türk kültürüne sonradan dâhil olduğu düşüncesine sahip olsak da şu da unutulmamalıdır ki değişen ve kuşaklara göre farklılık gösteren modern Türk kültürü ve inanç anlayışının totem gibi bir inanışı meydana getirmesi çok da uzak bir ihtimal değildir. Ortaya attığımız bu iki görüşün hangisinin doğru olduğu, kuşkusuz, ileride yapılacak araştırmalar neticesinde kesinlik kazanacak ve belki de yanlış oldukları saptanarak totemin hangi kültürde doğduğu kesin olarak ispatlanacaktır. Fakat şu bir gerçektir ki ister yabancı kültürlerde isterse Türk kültüründe doğmuş olsun, totemler, insanın doğayı ve diğer varlıkların hareket ve düşüncelerini değiştirebilme arzusu neticesinde ortaya çıkmıştır. 

Zira insanoğlu, en eski çağlardan itibaren çevresindeki olaylara müdahil olmak ve bu olayları kendi lehine çevirmek istemiştir. Bunun için bazen kas gücünü bazen de beyin gücünü kullanmış, güç yetiremediği durumlarda ise çeşitli inanışlar neticesinde geliştirdiği büyü olgusunu devreye sokmak istemiştir. Bunun için birtakım işlemlerle diğer varlıkların hareketini ve geleceğini değiştirebilme gücü bağlamında bu büyü olgusu, modern zamanlarda dahi insanlarca yaşatılmaktadır. İşte bu bağlamda bahsettiğimiz totem yapmak da bir çeşit büyüsel bir işlemdir. Çalışmamızın hazırlık safhasında, Karadeniz Teknik Üniversitesi’nin farklı bölümlerinde okuyan öğrencilerle birer mülakat gerçekleştirerek onların totemle ilgili bilgilerine erişmeye ve kendilerinin de totem yapıp yapmadıklarını öğrenmeye çalıştık. Totem yapanların ise bu işlemi nasıl yaptıklarına, buna gerçekten inanıp inanmadıklarına vb. bilgilere ulaşmayı amaçladık. Totemin nasıl yapıldığıyla ilgili bazı kaynak kişilerin verdiği bilgileri aynen aktarıyoruz: “Bir şeyin olmasını çok istiyorsun. Ne olsun bu? Mesela, tuttuğun takımın kazanmasını istiyorsun. Aklına ne geliyorsa onu yapıyorsun. Mesela, maçı evde değil de kahvehanede izliyorsun. Eğer öyle yaptığın zaman takımın kazanırsa, bütün maçları kahvehanede izlersin. Takımın da kazanır.” (K14) “Totem, aslında saçma bir şey de. İşte, insan yapmadan durmuyor. Mesela, okey oynarken sana herhangi bir taş veya okey lazım. İçinden hep beklediğin taşı düşünüyorsun. Onu gözlerinin önüne getirmeye çalışıyorsun. Bazen bir de bakıyorsun, istediğin taşı çekmişsin.” (K6) “Bazen çaresiz kalıyoruz, elimizden fazla bir şey gelmiyor. Mecburen biz de elimizden geldiği kadarını yapıyoruz. Mesela, ben birkaç defa yapmıştım totem. Hoca sınav yapacaktı. Ben de çok fazla konu çalışmadım. Hoca, soru kâğıtlarını dağıtırken ben de içimden sorulmasını istediğim konunun ismini tekrar ettim durdum. Gözlerimi kapadım, hep o konunun adını tekrar edip durdum. Soru kâğıdına baktığımda ise o soruyu aynen gördüm. Bundan sonra da hep totem yaptım ama her zaman istediğim sonucu alamadım.” (K7) Bu anlatılardan edindiğimiz bilgilere göre totem yapmak için, öncelikle, kişinin bir isteğinin olması gerekmektedir. Taraftarı olduğu takımın kazanmasını, herhangi bir oyunda üstünlük sağlamayı, sınavdan başarılı olmayı istemek gibi dilekler neticesinde totem yapma durumu ortaya çıkmaktadır. Totem yapmayı gerektirecek bir diğer önemli olgu ise kişinin çaresiz kalmasıdır. Yukarıdaki örnekte, taraftar, takımının maçı kazanmasını çok istemekte ama bunun için gözle görülür bir çabada bulunamamaktadır. Diğer örneğe baktığımızda da öğrencinin sorulacak sorulara önceden çalışmadığını, yani çaresiz kaldığını görmekteyiz. İfadelerine baktığımızda, kaynak kişilerin toteme genellikle inanmadıklarını ve bunun saçma olduğunu belirttiklerini görebilmekte fakat totem yaparken çaresizliğin de etkisiyle o an toteme sıkı sıkıya inandıklarını tespit edebilmekteyiz. Özellikle son örnekte bu kendini göstermektedir. Kaynak kişilerden edindiğimiz bilgiler, onlardan dinlediğimiz anlatılar ve kendi gözlemlerimiz neticesinde totemleri yapılış şekillerine göre dört, yapan kişi sayısına göre ise iki kısımda incelemek mümkün olmuştur: 

A. Yapılış Şekillerine Göre Totemler:
1. Sözel Totemler 
2. Eylemsel Totemler 
3. Düşünsel Totemler 
4. Bütünleşik Totemler 

B. Yapan Kişi Sayısına Göre Totemler: 
1. Bireysel Totemler 
2. Grupsal Totemler

Sonuç olarak, bu yazının; yıllar sonra, halkın ortak değer yargılarından biri olması muhtemel totem inancının bu ilkel dönemine ait tanıtıcı ve kısmen de açıklayıcı bir çalışma olduğu kanaatindeyiz. Özellikle 18-25 yaşlarındaki kaynak kişilerden derlediğimiz totem ile ilgili anlatıları ve örnekleri, kendi içinde sınıflayıp incelenmesini daha kolay hale getirerek bu şekilde analiz etmeye çalıştık, ardından da totemin halkbiliminin inceleme alanına dâhil olması gerektiğini nedenleriyle birlikte ifade ettik. Gençler arasında sıkça rastlanan ve giderek yayılan bu inanış türü ile ilgili ileride yapılacak araştırmalar, şüphesiz, toteme ilişkin daha pek çok bilinmeyeni gün yüzüne çıkaracaktır. Özellikle, farklı bölgelerden daha fazla kaynak kişiyle yapılacak görüşmeler neticesinde ve yabancı ülkelerde yapılmış benzer çalışmaların da incelenmesiyle totemin; kökeni, literatürdeki totemle olan ilişkisi, hangi coğrafyada ortaya çıkıp hangi yollarla yayıldığı ve ne gibi işlevlere sahip olduğu gibi kesin bilgilere ulaşma imkânı doğacaktır. Çalışmamız neticesinde görülmektedir ki açıklamaya çalıştığımız totem inancı ile eski devirlerde ve ilkel toplumlarda rastlanan totem anlayışı arasında isim benzerliğinden başka herhangi bir ilişki bulunmamaktadır. Bu bağlamda, totem inancının daha çok büyü, halk inanışları ve uğur gibi kavramlarla ilişkili olduğu ve bu unsurlar göz ardı edilmeden incelenmesi gerektiği sonucuna ulaşabiliriz. Ayrıca, son dönemlerde pek çok bilim dalında kullanılan ve diğer metotlarla ulaşılamayan verileri bizlere sunan psikanalitik yöntemin de totemin kökeni ve işlevlerine dair birçok bilgiyi ortaya çıkaracağı görüşüne de sahip olduğumuzu belirtmemiz gerekir.

Yorum Gönder

İletişim Formu

Ad

E-posta *

Mesaj *

Blogger tarafından desteklenmektedir.
Javascript DisablePlease Enable Javascript To See All Widget