Ders Kitabı Cevapları - Çalışma Kitabı Cevapları

5. 6. 7. 8. Sınıf, Ders Kitabı Cevapları, Çalışma Kitabı Cevapları, Türkçe, Matematik, Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, İngilizce, İnkılap Tarihi, Özgün, Cem Veb Ofset, Evren, Gizem, Dikey, Yakınçağ, Öğün, Doku, Ada, Lider, Tutku, Meram, Sevgi, Yıldırım, Tuna Matbaa, Yayınları, Sayfa

Harranlı matematikçilerin matematiğin oluşumundaki katkılar

Harranlı matematikçilerin matematiğin oluşumundaki katkılar


Bilim ve düşünce tarihi yazıcılığında, İslam medeniyeti’ndeki ilmî ve felsefî faaliyetlerinin hangi saiklerle başladığına ilişkin tartışmalar, günümüzde de tüm heyecanıyla sürmektedir. İç şartları dikkate alan dahilî ve dış şartları öne çıkartan haricî yaklaşımların ayrıtılı tahlilleri, sorunun toplumun ve siyasî örgütün maddî ve manevî ihtiyaçlarıyla ne kadar karmaşık bir ilişkide olduğunu ortaya çıkarmıştır. Ancak boşandırıcı kuvvet, ister iç ister dış kökenli olsun, İslam devleti’nin fethettiği coğrafyada mevcut bilim ve düşünce merkezlerini ve bu merkezlerde süre gelen bilim ve düşünce hareketlerini göz ardı edememektedir. Seviyesi ve yaygınlığı ne olursa olsun İslam devleti’nin yayıldığı coğrafyada, zeminlerini farklı dünya görüşlerinde bulan dünya tasavvurları üretimi faaliyetleri süregelmekteydi. İslam fetihleri ile beraber bu üretimin zemini yani metafiziği, süreç içerisinde, İslamî dünya görüşüne kaydırılmış, dolayısıyla bu üretim ortak bir siyasî iradenin elinde merkezileştirilmiştir. İslam devleti’nin yayıldığı coğrafyada süre gelen veya ntik çağda oluşturulmuş bilim/bilimlerin tercüme edilmesi ve ortak bir dilde (Arapça) yeniden üretilmesi, ilk elde, bu zemin kaydırma ve merkezileştirme sürecinin ve siyasetinin bir devamı şeklinde görülebilir.

Yukarıda kısaca özetlenmeye çalışılan ön-kabul çerçevesi içerisinde, İslam medeniyeti’nin yayıldığı çoğrafyada mevcut İskenderiye, Cundişapur vb. canlıbilim ve düşünce merkezlerinin en önemlilerinden birinin Harran olduğu öylenebilir3. İslam devleti’nin hakimiyetine girdikten sonra Harranlılar, İslam biliminin teşekkülüne Yunanca ve Süryanice’den yaptıkları tercümeler yanında telif eserlerle de katkıda bulunmuşlardır. Bu hakikatin, en iyi ve en doğru bir şekilde, İbn Nedim’in (öl. 380/990) el-Fihrist adlı eserinden takip edilebilmesi mümkündür. İbn Nedim, eserinde matematik, astronomi, tıb gibi bilimlerde ve teknik sahada Harran kökenli bir çok bilim ve teknik adamının ismini vermesinin yanısıra astronomi aletlerinden bahsederken, “Aletler ve Üreticileri” başlığı altında başta usturlab olmak üzere astronomi aletlerinin Harran şehrinde yapıldığını, geliştiğini ve Abbasi devleti’nde, Memun (198-218/813-833) döneminde, üretimin yayıldığını söylemektedir. Öte yandan İbn Nedim “Üreticilerin Adları” başlığı altında Harranlı nisbesini taşıyan Ahmed b. İshak (nr. 3), el-Rebi b. Firas (nr. 7) ve Ali b. Surad’ın (nr. 12) adlarını zikretmektedir . Ayrıca Harran’ın İslam medeniyeti’ndeki önemini anlamak için ünlü Türk asıllı filozof muallim-i sâni Farabî’nin Aristoteles mantığını öğrenmek için Harran’a gittiğini ve orada Harranlı Yuhanna b. Haylan’dan mantık ve felsefe dersleri aldığını –doğruluğu tartışmalı bile olsa- vurgulayan rivayeti hatırlamak yeterli olacaktır .

Harran kökenli bilim adamlarının sadece doğu İslam dünyasında gelişen bilime değil batı İslam ve özellikle Endelüs’te gelişen İslam biliminin teşekkülüne de katkıda bulunduklar görülmektedir. Nitekim İbn Culcul, Doğu İslam dünyası’ndan Endeluse gelen Harranlı bir tabibi kaydetmektedir. Ayrıca yine Endeluse yerleşmiş ve Doğu İslam dünyasında Sabit b. Sinan b. Sabit b. Kurre’den tıb tahsil etmiş Ahmed b. Yunus el-Harranî ve kardeşi Ömer b. Yunus el-Harranî adlı iki tabibten bahsetmektedir İslam medeniyeti’nde yazılan ilk fihrist olma özelliğini taşıyan ve yukarıda zikredilen İbn Nedim’in el-Fihrist’i, İbn Culcul’un Tabakat el-etibba ve elhukema’sı, Kadı Said Endelusî'nin Tabakat el-umem’i, Kıftî’nin Ahbar el-ulema bi ahbar el-hukema’sı İbn Hallikan’ın Vefeyat el-ayan ve enbau ebna el-zaman’ı gibi İslam dünyası’nda yazılan ve bilim adamlarını konu alan biyografi ve tabakatkitaplarında çeşitli bilim sahalarında “Harranlı” (el-Harrânî) nisbesini taşıyan bir çok bilim adamı ile karşılaşmak mümkündür. Mesela; oldukça geç bir dönemde yaşayan Osmanlı biyografi alimi Bağdadlı İsmail Paşa, Hediyyet elarifin,

esma el-muellifin ve asar el-musannifin adlı eserinde, İslam medeniyeti'nde çeşitli bilim sahalarında tanınmış, “Harranlı” nisbesini taşıyan yirmibeşin üstünde bilim adamının ismini kaydetmekte ve eserlerini vermektedir Bu çalışmada İslam medeniyeti içerisinde gelişen matematiğin teşekkül döneminde yer alan Harranlı matematikçileri konu edineceğiz.


İletişim Formu

Ad

E-posta *

Mesaj *

Blogger tarafından desteklenmektedir.
Javascript DisablePlease Enable Javascript To See All Widget